Łojotokowe zapalenie skóry głowy

????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????
07.04.2016

Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) jest przewlekłym, nawracającym i zazwyczaj dość łagodnym zapaleniem skóry. U dorosłych obejmuje zwykle skórę głowy, brwi, okolicę uszu oraz skrzydełka nosa, rzadko dotyczy pach, klatki piersiowej i pachwin. Łojotokowe zapalenie skóry głowy może pojawić się już w dzieciństwie, jako tzw. ciemieniucha, czyli grube, szorstkie, żółte łuski (którym czasem towarzyszy świąd skóry) pojawiające się na główce niemowlaka. Zwykle jednak większość dzieci wyrasta z ŁZS przed ukończeniem 3 roku życia. U dorosłych łojotokowe zapalenie skóry głowy dotyka ponad 4% Polaków. Chorują głównie młodzi mężczyźni (między 18 a 40 rokiem życia), ale drugi szczyt zachorowań obserwuje się u osób po 50 roku życia. Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry głowy nie zostały jeszcze do końca poznane, ale naukowcy uważają, iż kluczową rolę w wywołaniu choroby mają: wzmożona aktywność gruczołów łojowych, nadmierna kolonizacja skóry głowy drożdżakiem z rodzaju Malassezia (znanego również pod nazwą Pityrosporum), szkodliwe działanie czynników zewnętrznych oraz podłoże immunologiczne.

Wzmożona aktywność gruczołów łojowych skóry może być spowodowana zarówno zaburzeniami w funkcjonowaniu tych gruczołów i wynikającej z tego nadmiernej produkcji łoju, jak również nieprawidłowościami w składzie samego łoju (wzroście zawartości trójglicerydów i cholesterolu). Jako jedną z przyczyn łojotokowego zapalenia skóry głowy wymienia się także zaburzenia odpowiedzi immunologicznej na kolonizację skóry głowy drożdżakiem z rodzaju Malassezia u osób z obniżoną odpornością. Drożdżak ten jest naturalnym składnikiem mikroflory skóry głowy i zwykle jest dobrze tolerowany, jednak u osób predysponowanych może wywoływać reakcję immunologiczną, która objawia się silnym stanem zapalnym i złuszczaniem skóry głowy. Dodatkowymi czynnikami mogącymi odgrywać rolę w patogenezie ŁZS głowy są: zaburzenia hormonalne (nadprodukcja androgenów), podrażnienia skóry wywołane przez agresywne kosmetyki lub niewłaściwe nakrycie głowy, nieodpowiednia dieta (uboga w cynk, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, witaminy z grupy B) oraz stres. Również niektóre choroby mogą predysponować do wystąpienia łojotokowego zapalenia skóry głowy. Zaliczamy do nich: chorobę Parkinsona, padaczkę, zespół Downa, depresję i stany lękowe, cukrzycę, choroby przebiegające z obniżeniem odporności organizmu (nowotwory przewodu pokarmowego, dróg oddechowych), a także alkoholizm i stosowanie niektórych leków psychotropowych.

Nadmierne wydzielanie łoju powoduje podrażnienie skóry głowy, a następnie powstawanie ognisk rumieniowo-złuszczających i tłustych strupów obejmujących w późniejszym stadium również czoło, okolice uszu i kark. Włosy silnie się przetłuszczają, a zmianom skórnym towarzyszy swędzenie lub pieczenie. Sprawia to nie tylko dyskomfort związany z brzydkim wyglądem, ale prowadzi również do nadmiernego wypadania włosów.

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry głowy nie należy do łatwych, ponieważ wymaga współpracy chorego, który poza ścisłym stosowaniem się do zaleceń lekarza musi unikać czynników zaostrzających przebieg choroby, takich jak: stres, niewłaściwa dieta, czy alkohol oraz wykazać się dużą dozą cierpliwości ze względu na przewlekły i nawrotowy charakter choroby.

Podstawą terapii łojotokowego zapalenia skóry głowy są preparaty do stosowania miejscowego o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym. Tylko w wyjątkowych przypadkach konieczne jest wprowadzenie terapii doustnej z zastosowaniem antybiotyków, retinoidów, czy steroidów. Podstawę leczenia stanowią miejscowo stosowane szampony oraz wcierki, które mają na celu zmniejszenie stanu zapalnego skóry, zmniejszenie populacji drożdżaka Malassezia, a także ograniczenie łojotoku. W skład szamponów wchodzą substancje o działaniu przeciwgrzybiczym: ketokonazol, przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym: cyklopiroksolamina, piroktonoloamina, pirokton olaminy (oktopiroks), pirytionian cynku, czy disiarczek selenu, substancje przeciwzapalne i odkażające: kwas salicylowy, siarka i jej zwiazki, a także dziegcie. Pomocniczo w terapii stosuje się również lampy emitujące promieniowanie UVB.

Po ustąpieniu zmian skórnych, w celu zapobiegania nawrotom choroby, pacjenci powinni stosować przynajmniej 1 raz w tygodniu przez okres 3 miesięcy szampony o działaniu przeciwgrzybiczym, które ograniczają namnażanie się drożdżaków z rodzaju Malassezia. Jest to niezbędne, ponieważ u osób chorujących na ŁZS liczebność tych drobnoustrojów sięga ponad 85%, podczas gdy u osób zdrowych stanowi tylko ok. 45% fizjologicznej mikroflory skóry głowy. Grzyby te rozkładają wydzielany łój do wolnych kwasów tłuszczowych, które silnie drażnią skórę głowy przyczyniając się do stanu zapalnego i zaostrzeń choroby.

Jak już wspomniano leczenie łojotokowego zapalenia skóry głowy jest trudne i długotrwałe, dlatego dużego znaczenia nabiera profilaktyka, czyli zabiegi mające na celu ograniczenie nadmiernego wydzielania łoju i nie dopuszczenie do rozwoju stanu zapalnego skory głowy. Warto więc pamiętać, że nadmierna produkcja łoju wynika często z nieprawidłowej higieny skóry głowy, zbyt częstego mycia włosów i źle dobranego szamponu, który zbyt agresywnie usuwa naturalną barierę hydrolipidową skóry, drażniąc ją i pobudzając tym samym gruczoły łojowe do ciągłego wydzielania sebum. Łojotok może być również spowodowany zbyt częstą lub nieprawidłową aplikacją odżywek do włosów (odżywki powinny być nakładane wyłącznie na łodygę włosa, nie na skórę głowy). Do łojotoku przyczynia się także niewłaściwa dieta bogata w cukier, tłuszcz oraz ostre przyprawy. Podstawą zapobiegania łojotokowi jest więc odpowiednia pielęgnacja skóry głowy. Osobom z nadprodukcją łoju poleca się szampony przeciwłojotokowe, które normalizują pracę gruczołów łojowych i umożliwiają stopniową redukcję częstości mycia włosów. Szampony te zawierają w swoim składzie substancje i wyciągi hamujące produkcję sebum, takie jak: wyciąg z czarnej rzodkwi, ziela dziurawca, skrzypu, ekstrakt z kłącza tataraku, olejki z drzewa herbacianego, kolendry, tymol czy witaminy, a także substancje nawilżające skórę głowy, np. glicerynę, co chroni przed nadmiernym przesuszeniem skóry głowy i wtórnym pobudzeniem gruczołów łojowych. Przy nasilonym łojotoku warto pomocniczo sięgnąć po preparaty hamujące wydzielanie sebum w postaci toników, czy ampułek, które nanosi się na skórę głowy bezpośrednio po umyciu włosów i pozostawia bez spłukiwania. Na rezultaty pielęgnacji przeciwłojotokowej trzeba poczekać, pierwsze efekty będą widoczne najwcześniej po miesiącu regularnego stosowania produktów. Osoby cierpiące na łojotok skóry głowy powinny również unikać mycia włosów gorącą wodą oraz suszenia ich gorącym powietrzem, ponieważ wysoka temperatura pobudza do pracy gruczoły łojowe.

Osoby cierpiące na łojotok, którym dodatkowo towarzyszy łupież (uważany często za łagodną postać ŁZS) powinny stosować szampon zawierający przeciwgrzybiczy ketokonazol lub cyklopiroksolaminę, substancję o działaniu grzybobójczym i grzybostatycznym, która ogranicza rozwój nie tylko drożdżaków z rodzaju Malassezia, ale również bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. Szampony z tą substancją zwalczają przyczyny łupieżu oraz łagodzą stan zapalny skóry, a zawarte w nich substancje nawilżające i witaminy odżywiają oraz regenerują skórę głowy wzmacniając jej naturalną barierę ochronną.

powrót