Choroby tarczycy – nadczynność, niedoczynność.

choroby tarczycyGRAFIKA
24.10.2014

Z przodu szyi, tuż pod krtanią, znajduje się nie byle jaki skarb. Ma wielkość zaledwie dużego motyla i kształtem trochę go nawet przypomina. Niewielki ciężar, nieprzekraczający 30 gramów, nie odpowiada ogromnej roli, jaką odgrywa w organizmie. To tarczyca – gruczoł wydzielający do krwi hormony, których znaczenie można porównać do mocy potężnych silników, w jakie wyposażone są odrzutowce. Dzięki nim zyskujesz napęd do życia, a organizm może się prawidłowo rozwijać. Chorób tarczycy nie wolno więc lekceważyć.

Hormony tarczycy, ich działanie i znaczenie

Właściwie funkcjonujący hormon tarczycy odpowiada za prawidłową produkcję trzech hormonów: tyroksyny T4, trójjodotyroniny T3 i kalcytoniny. Jakie pełnią role w naszym organizmie i dlaczego są tak ważne?

Tyroksyna to hormon gruczołu tarczowego, który działa na wszystkie tkanki ustroju za pomocą receptora jądrowego. Tyroksyna pobudza wzrost komórek i czuwa nad ośrodkiem układu nerwowego.

Trójjodotyronina tak jak i tyroksyna sprawuje pieczę nad układem nerwowym, reguluje przemianę materii i utrzymuje temperaturę ciała na odpowiednim poziomie.

Kalcytonina odpowiada za regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej. Wpływa na metabolizm kości (mocne kości). Produkowanie kalcytoniny jest ściśle powiązane ze stężeniem wapnia we krwi. Spadek stężenia może doprowadzić do zatrzymania wydzielania kalcytoniny.

Problemy z działaniem tarczycy są związane z nadmiernym produkowaniem hormonów (nadczynność tarczycy) lub jego niedoborem spowodowanym zaburzeniami w ich wytwarzaniu (niedoczynność tarczycy).

Badanie tarczycy

Zdiagnozowanie choroby tarczycy i jej rodzaju (nadczynność, niedoczynność) należy zacząć od konsultacji z lekarzem i wykonania odpowiednich badań. W tym celu sprawdza się poziom hormonów tarczycy oraz TSH – hormonu tyreotropowego wytwarzanego przez przysadkę mózgową. TSH reguluje metabolizm w organizmie i wydzielanie tarczycy, pobudzając produkcję hormonów tyroksyniny (T4) oraz trójjodotyroninny (T3). Na czym to polega? Jeśli mamy do czynienia z niedoborem hormonów tarczycy, TSH rośnie, stymulując tarczycę do zwiększenia produkcji. Gdy zaś hormonów jest więcej niż potrzeba, TSH obniża się. Jeśli wyniki badań potwierdzają, że nasze TSH znajduje się w normie nie grożą nam zaburzenia związane z pracą tarczycy.

Normy

U zdrowego człowieka prawidłowy zakres normy mieści się w przedziale od 0,2-0,4 do 4,0-4,5 mIU/L. Jak się jednak okazuje u 95 proc. osób poziom stężenia TSH kształtuje się na poziomie 0,4-2,5 mIU/L. W związku z tym w medycynie przyjęto, że górny zakres TSH powinien wynosić do 2,5 mIU/L, a wyższe wartości stanowią podstawę do dalszych badań (utajona choroba tarczycy). Niestety, pacjenci rzadko po odebraniu wyniku i porównaniu go z normami zadają sobie trud, by odwiedzić endokrynologa.

Na czym polega niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy należy do jednych z najczęściej pojawiających się zaburzeń związanych z pracą tego gruczołu. Na czym polega, z czym się wiąże i jak ją rozpoznać? Niedoczynność tarczycy wiąże się ze zbyt małą ilością hormonów T4 i T3. Taki stan pojawia się w sytuacji, gdy nasz organizm nie potrafi wyprodukować odpowiedniej ilości tych hormonów i utrzymać go na bezpiecznym poziomie. Ten niedobór może mieć dla organizmu poważne konsekwencje, dlatego nie wolno go lekceważyć.

Przyczyny

Niedoczynność tarczycy może być spowodowana:

  • niedoborem jodu niezbędnego do prawidłowego wytwarzania hormonów tarczycowych. Jego brak uważa się za główną przyczynę wrodzonej niedoczynności tarczycy, a niedobór stwarza ryzyko powiększenia się gruczołu tarczycowego (tzw. wola),
  • wadą genetyczną, czyli wrodzoną niedoczynnością tarczycy. Dotyczy to dzieci, które rodzą się bez tarczycy lub z nieprawidłowo wykształconą tarczycą,
  • autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, czyli choroby, podczas której nasz układ odpornościowy atakuje tarczycę,
  • chirurgicznym usunięciem gruczołu tarczycowego,
  • radioterapią w okolicy głowy, szyi, karku, w wyniku której mogło dojść do naruszenia tarczycy,
  • wpływem leków, które przyjmują osoby ze skłonnościami do zachorowania na autoimmunologiczną chorobę tarczycy,
  • zanieczyszczeniem środowiska (azotany, nadchlorany),
  • wysoką zawartością roślin wolotwórczych (kapusta, kalafior, rzepa) w codziennej diecie.

Objawy

Do podstawowych objawów występujących przy niedoczynności tarczycy należą – w początkowym stadium choroby: chroniczne zmęczenie, osłabienie, wzmożona senność, trudności w koncentracji, zaburzenia pamięci,uczucie chłodu, marznięcie.

W bardziej zaawansowanych stadiach z chorobą wiążą się następujące objawy: wypadanie i łamanie włosów oraz przerzedzenie brwi, problemy w funkcjonowaniu układu trawiennego (zaparcia, wzdęcia), przybieranie na wadze, nawet przy osłabionym apetycie, bóle mięśni i obniżenie tolerancji na aktywność fizyczną, rogowacenie naskórka (szczególnie na łokciach i kolanach).

Leczenie

Zaburzeń wywołanych nieprawidłowym działaniem tarczycy nie wolno lekceważyć. Jeśli po przeczytaniu tego artykułu zauważysz u siebie którykolwiek z wymienionych objawów, jak najszybciej wybierz się do lekarza. Badania zlecone przez specjalistę (USG tarczycy, oznaczenie hormonów tarczycy i TSH) potwierdzą lub wykluczą chorobę. Dzisiejsza medycyna zapewnia bezpieczne leczenie, polegające na przyjmowaniu syntetycznych hormonów tarczycy (np. L-tyroksyny) i kontroli oznaczeń stężenia TSH i fT4 we krwi. Niestety, pacjenci najczęściej są skazani na przyjmowanie leków do końca życia.

Niedoczynność tarczycy a dieta – co jeść?

Osoba z niedoczynnością tarczycy powinna stosować specjalną dietę, która pozwoli zniwelować skutki choroby, odciskającej piętno na wszystkich narządach wewnętrznych. Tarczyca jest bowiem gruczołem, którego praca ma ogromne znaczenie dla całego organizmu. Jakie składniki odżywcze powinny stanowić podstawę takiej diety i w jakich produktach są zawarte?

  • Jod – Jest jednym z podstawowych składników hormonów tarczycy, dlatego osoby chore powinny go przyjmować także w diecie. Warto spożywać duże ilości ryb morskich, bogatych nie tylko w jod, ale w łatwo przyswajalne białko oraz nienasycone kwasy tłuszczowe.
  • Żelazo – Niedoczynność tarczycy bardzo często jest chorobą towarzyszącą niedokrwistości. Dlatego dieta dla osoby chorej powinna obfitować w produkty żywnościowe, zawierające duże ilości żelaza. Należą do nich: chude mięso czerwone, drób, ryby oraz jajka.
  • Gotriogeny – To substancje, które zaburzają przyswajanie jodu z pożywienia. Niestety, znajdują się w produktach, które są jednocześnie doskonałym źródłem białka, żelaza, witaminy B12. Osoby z niedoczynnością tarczycy powinny wystrzegać się soi, tofu, brokułów, kapusty oraz roślin strączkowych.
  • Białko – Zwiększone spożycie białka powoduje przyspieszenie metabolizmu – takie zjawisko jest również zwane termogenezą posiłkową. Białko powinno być spożywane w postaci chudych produktów pełno mlecznych, ryb, chudego mięsa oraz jaj.
  • Selen -Jego rola polega głównie na modyfikacji działania hormonów tarczycowych. Całkowity brak tego pierwiastka w diecie może dodatkowo zaburzyć funkcjonowanie tarczycy. Doskonałym źródłem selenu są: orzechy włoskie, orzechy brazylijskie, sezam oraz słonecznik.

Czym jest nadczynność tarczycy?

Innym, równie często występującym problemem, który powoduje zaburzenia gospodarki hormonalnej jest nadczynność tarczycy. Na czym polega i jakie dolegliwości mogą się z nią wiązać? Nadczynność tarczycy to zaburzenie funkcjonowania pracy gruczołu, rozwijające się w związku ze zwiększoną syntezą i uwalnianiem tyroksyny i trijodotyroniny, co w efekcie prowadzi do podwyższenia jego stężenia we krwi. Produkowanie dużej ilości hormonów tarczycy przyspiesza metabolizm, co wpływa na utratę wagi masy ciała i spadek siły fizycznej. Brak prawidłowego leczenia w przypadku tego zaburzenia może doprowadzić do zagrażającego życiu przełomu tarczycowego.

Przyczyny

Nadczynność tarczycy może być spowodowana:

  • chorobą genetyczną Gravesa-Basedowa,
  • powiększaniem się guzków tarczycy,
  • zapaleniem tarczycy, podczas której dochodzi do przedostania się hormonów tarczycowych z gruczołu tarczycowego do krwi. Medycyna rozpoznaje taki przypadek, jako przejściowe objawy nadczynności tarczycy,
  • przedawkowaniem trójjodotyroniny (T3) i/badź lewotyroksyny.

Objawy

Nadmiar wyprodukowanych hormonów tarczycy wpływa na działanie oraz budowę rozmaitych narządów i układów, zaczynając od kondycji skóry, poprzez funkcjonowanie układu rozrodczego, aż po czynność nerek. Do podstawowych objawów występujących przy nadczynności tarczycy zalicza się: pobudliwość i nerwowość, problemy z zasypianiem, nadmierną potliwość, duszności, utratę masy ciała, osłabienie siły mięśniowej (miastenia), zbyt częste wypróżnianie się i oddawanie moczu, kołatanie serca, 20-40 proc. chorych skarży się na wypadanie i osłabienie struktury włosów.
W przypadku osób cierpiących na chorobę Gravesa-Basedowa mogą występować: wytrzeszcz oczu, powiększone wole, obrzęk podudzi.

Nadczynność tarczycy może prowadzić do zaburzeń w układzie krążenia, określanych mianem zespołu tarczycowo-sercowego. Objawy nadczynności nie są bezpośrednio związane z poziomem stężenia trijodotyroniny i tyroksyny we krwi, lecz zależą od długości trwania zaburzenia i wieku chorego. Zespół tarczycowo-sercowy występuje najczęściej u osób starszych i objawia się: migotaniem przedsionków, niewydolnością serca oraz bólami wieńcowymi.

Leczenie

Nadczynność tarczycy stwierdza się przy pomocy badania krwi, w którym sprawdza się stężenie hormonu pobudzającego tarczycę – TSH – oraz fT4. Na nadczynność tarczycy nie ma jednej i sprawdzonej metody leczenia, która pomoże w każdym przypadku. Konkretne leczenie dobiera indywidualnie lekarz w zależności od intensywności objawów i stopnia zaawansowania choroby, wieku i ewentualnych przeciwwskazań związanych z współistniejącymi chorobami.

Jaka dieta w nadczynności tarczycy?

Nadczynność tarczycy wymaga natychmiastowego wprowadzenia odpowiedniej diety, która zapobiegnie nadmiernemu wycieńczeniu organizmu. Takim sposobem żywienia rządzą specjalne zasady, do których osoba chora koniecznie musi się stosować. Oto kilka z nich.

  • Przede wszystkim, białko – Nadczynność tarczycy jest przyczyną zwiększonego rozpadu białek. Dlatego dieta przeciwko tej chorobie powinna stanowić bogate źródło łatwo przyswajalnego białka, które jest zawarte m.in. w chudym mięsie drobiowym, rybach, jajach oraz przetworach mlecznych.
  • Uzupełniaj witaminy – Przyspieszony metabolizm jest również przyczyną wypłukiwania z ustroju cennych składników żywnościowych, jakimi bez wątpienia są witaminy. Szczególnie istotne jest spożywanie witaminy C, A oraz B1. Znajdują się one m.in. w: pietruszce, papryce, brokułach, szpinaku oraz owocach cytrusowych.
  • Ogranicz spożycie tłuszczu – Dieta na nadczynność tarczycy wymaga bezwzględnego ograniczenia spożywanego tłuszczu, którego ilość nie powinna przekraczać 70g na dobę. Poza tym, większość tłuszczu powinna pochodzić ze źródeł roślinnych – olejów.
  • Zadbaj o prawidłowy poziom wapnia – Zaburzenia gospodarki wapniowej w przypadku nadczynności tarczycy sprawiają, że wapń jest wytrącany z układu szkieletowego, co zwiększa ryzyko pojawienia się osteoporozy. Z tego powodu, w diecie należy zadbać także o prawidłową podaż wapnia, pochodzącego z odtłuszczonych produktów mlecznych.
  • Unikaj potraw ciężkostrawnych – Mimo, iż dieta na nadczynność tarczycy jest dietą wysokoenergetyczną, to musi jednocześnie spełniać wszystkie zasady diety lekkostrawnej. Przy nadczynności tarczycy bowiem, bardzo częstym objawem są biegunki, wynikające ze wzmożonej perystaltyki jelit.

Pamiętajmy! Kiedy tarczyca choruje, nie boli i zwykle długo nie daje o sobie znać. Ale skutki zaburzeń w pracy tego gruczołu mają wpływ na cały organizm.

powrót