Andropauza – męska strona zdrowia.

11_2012-11-06_andropauza1
15.10.2014

Przekwitanie jest naturalnym procesem biologicznym i nie dotyka jedynie płci pięknej. Choć mężczyźni niechętnie mówią o andropauzie, jej objawy zauważa się u 20% panów, szczególnie tych po 50. roku życia. Andropauza (gr. andros = mężczyzna, człowiek; gr. pausis, łac. pausa = przerwa) – definiowana jest jako okres w życiu mężczyzny, zapowiadający zbliżające się wejście w okres starości z początkiem wystąpienia szeregu dolegliwości w różnych sferach funkcjonowania, zarówno somatycznej, psychologicznej jak i seksualnej, o podłożu wielonarządowych zmian w organizmie, w tym zmian hormonalnych, wywołanych starzeniem się.

Męskie przekwitanie nadchodzi niepostrzeżenie. Sygnalizowanie u niektórych mężczyzn bywa delikatne. U innych bardziej natarczywe. Jedno jest pewne: nie ma ono tak wyraźnej – jak u kobiet – granicy początku, którą jest zakończenie menstruacji. Stopniową utratę zdolności ustroju do syntezy hormonów płciowych medycyna uznaje za męski odpowiednik żeńskiej menopauzy. Trudno uchwycić moment, kiedy zaczyna się dziać coś niepokojącego. To pułapka, w którą często wpadają panowie niezbyt chętnie kontrolujący stan swojego zdrowia. Większość panów trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy mają depresję, zaburzenia erekcji lub zauważyli znaczne pogorszenie sprawności intelektualnej. W przeciwieństwie do menopauzy, która występuje u kobiet miedzy 40 – 50 rokiem życia, męska „przemiana” może mieć charakter stopniowy i trwać całymi dekadami.

Wszelkie zmiany metaboliczne, biochemiczne, szeroki wachlarz dolegliwości czy wręcz chorób doprowadzających do zaburzeń w układzie krążenia, moczowo-płciowym, kostnym, nerwowym i endokrynnym są spowodowane często spadkiem stężenia niektórych hormonów. U mężczyzn z upływem lat dochodzi do stopniowego spadku stężenia głównie hormonów płciowych androgenów (testosteron) i estrogenów, a także hormonu wzrostu i melatoniny. Spowodowane jest to przez wielonarządowe starzenie się organizmu dające między innymi wyraz w pogorszeniu funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka-jądra.

Prawidłowa gospodarka hormonalna i stopień andropenii są uwarunkowane wieloma czynnikami. Najczęściej podkreślana jest rola, jaką odgrywają predyspozycje genetyczne, nie pomijając równocześnie czynników psychospołecznych i socjoekonomicznych, w tym trybu życia, nałogów, diety, wpływów środowiskowych, aktywności fizycznej czy obecności innych schorzeń. Stosunek do otaczającego świata, stres, alkohol, operacje chirurgiczne wszystko to może przyczynić się do nadejścia andropauzy. Najważniejszym czynnikiem jest tutaj jednak poziom testosteronu. Rozpoczynając od 30 roku życia, poziom testosteronu spada o 10 procent co dekadę.

Testosteron jest hormonem mającym unikalny wpływ na męskie ciało. Jest produkowany w jądrach oraz w gruczołach nadnercza. Dla mężczyzn jest tym, czym dla kobiet jest estrogen. Pomaga w budowaniu protein i odgrywa kluczową rolę w powstawaniu erekcji i normalnym życiu seksualnym. Ponadto ma wpływ na czynności metaboliczne takie jak produkcja krwinek w szpiku kostnym, tworzenie kośćca, metabolizm węglowodanów, właściwe funkcjonowanie wątroby oraz wzrost gruczołu prostaty.

Współczesny świat ciągle generuje zagrożenia. Mało ruchu, wysokokaloryczne i nieregularne odżywianie sprzyjają powstaniu otyłości, co wiąże się ze zmniejszeniem wydzielania testosteronu przez jądra i zwiększoną produkcją estrogenów (żeńskich hormonów płciowych) w tkance tłuszczowej. Przewlekły stres i zmęczenie znacznie obniżają stężenie testosteronu, co prowadzi do depresji, zaburzeń seksualnych i zmniejszenia liczebności plemników w nasieniu. Wiele jest naukowych dowodów także na niekorzystny wpływ promieniowania generowanego przez urządzenia elektroniczne i telefony komórkowe. Coraz bardziej jesteśmy świadomi tych zagrożeń, ale jednocześnie nie wyobrażamy sobie już życia bez naszej cywilizacji.

Andropauza jest często przypadłością niezdiagnozowaną. Jest to powodowane tym, że objawy mogą być słabe do wykrycia oraz mogą być różne u każdego pacjenta. Najgorszym problemem zdaje się jednak być fakt, że mężczyźni nie są skorzy żeby przyznać się lekarzom, że coś im dokucza. Lekarze często nie biorą pod uwagę, że to testosteron może być sprawcą problemów u mężczyzn w starszym i podeszłym wieku. Zmiany zachodzące u mężczyzn są najczęściej przypisywane temu, że starzejącym się panom jest trudno zaakceptować fakt, że lata młodości odchodzą na zawsze. Jest kilka sposobów na poradzenie sobie z męskim klimakterium. Jednym z nich jest terapia hormonalna. Większość mężczyzn przyjmujących testosteron będzie się czuła energiczniej, poprawi im się nastrój, zdolność koncentracji, libido. Odzyskają ogólne lepsze samopoczucie. Te efekty przychodzą zazwyczaj po 3 – 6 tygodniowej kuracji. Innymi korzystnymi skutkami stosowania terapii hormonalnej jest zwiększenie gęstości kości, masy mięśniowej oraz siły.

Istnieją przeciwwskazania do stosowania terapii hormonalnej. Jest kilka sytuacji, w których pod żadnym pozorem nie wolno stosować leczenia testosteronem. Należą do nich m.in. rak piersi (u mężczyzn) oraz rak prostaty. Przed zastosowaniem trzeba u pacjenta zbadać gruczoł krokowy metodą per rectum oraz oznaczyć poziom swoistego antygenu sterczowego (PSA) w surowicy. Koniecznie należy zasięgnąć porady lekarza zanim zacznie się leczenie. Jeśli pacjent ma kłopoty z jednym z poniższych punktów, to lekarz musi zdecydować czy leczenie testosteronem jest właściwym rozwiązaniem.

  • Choroby wątroby
  • Choroby serca lub naczyń
  • krwionośnych
  • Obrzęk (twarzy, rąk, stóp)
  • Powiększony gruczoł prostaty
  • Choroby nerek
  • Cukrzyca

Aby umożliwić lekarzowi postawienie jak najlepszej diagnozy pacjent powinien także powiedzieć czy jest alergikiem na sterydy anaboliczne, czy bierze jakieś lekarstwo bez recepty, a zwłaszcza leki przeciwzakrzepowe oraz czy ma zamiar mieć potomstwo – zbyt wysoki poziom androgenów może powodować bezpłodność.

Ważna jest profilaktyka. Oczywistym jest, że wszystkie strategie mające na celu zmniejszenie symptomów oraz ryzyka andropauzy powinny wliczać zmiany trybu życia. Ze względu na współczesne, ale i na przyszłe pokolenia musimy propagować tzw. zdrowy styl życia. Przede wszystkim należy wprowadzić dietę – zbilansowane odżywianie, regularne ćwiczenia, racjonalne planowanie czasu na pracę i odpoczynek, ograniczyć papierosy i alkohol, unikać zagrożeń środowiskowych (plastikowych pojemników do żywności, nawozów sztucznych i pestycydów przy uprawie roślin, hormonalnych dodatków do pasz dla zwierząt hodowlanych) i dbać o środowisko naturalne. Panowie powinni przynajmniej raz na dwa lata skontrolować prostatę, wykonać EKG serca oraz zgłosić się na badania krwi. Te ostatnie pomogą w ogólnej ocenie stanu zdrowia (między innymi określą poziom cholesterolu), są także pierwszym narzędziem w diagnostyce raka jelita grubego. Brak typowych objawów andropauzy nie zwalnia również z wizyt kontrolnych.

OBJAWY ANDROPAUZY

fizykalne (somatyczne)

  • dolegliwości bólowe
  • ogólne osłabienie fizyczne
  • organizmu
  • zaburzenia snu
  • zaburzenia apetytu

psychologiczne (psychiczne)

  • kłopoty z pamięcią i koncentracją uwagi
  • zwiększona drażliwość
  • odczuwanie niepokoju i lęku
  • obniżenie nastroju i zadowolenia z życia

naczynioruchowe (wazomotoryczne)

  • nadmierna potliwość
  • uderzenia gorąca
  • palpitacje serca

seksualne

  • problemy z erekcją
  • brak odczuwania podniecenia
  • spadek pożądania seksualnego
  • obniżenie zadowolenia z życia seksualnego

objawy typowych zmian fizycznych

  • zmniejszenie masy mięśniowej o 25%
  • zwiększenie się tłuszczu trzewnego o 10–15 kg
  • zmniejszenie się masy kostnej (osteopenia)
  • wzrost insulinoodporności
  • (stany przedcukrzycowe)
  • nadciśnienie tętnicze
  • zmiany w grubości skóry i w obrębie
  • owłosienia – przerzedzenie
powrót